1884 Concentratie and blokkade debate

The 1884 Concentratie and blokkade debate — the policy crisis of mid-1884 in which the Dutch government, having secretly debated the Atjeh question in the Staten-Generaal on 16–17 June 1884, imposed the Concentratie of 19 August 1884 and the rigorous *blokkade* (blockade) of Staatsblad No. 105 of 1884 over the objections of Gouverneur Laging Tobias, resident Scherer and assistent-resident van Langen — is, in Van Heutsz’s 1893 tract De onderwerping van Atjeh, the groote politieke fout (great political mistake) of the entire Atjeh record: the metropolitan opperbestuur’s (supreme government’s) imposition on the colony of a policy the colony’s own authorities had rejected, and the operational reversal of the Van der Heijden conquest of Groot-Atjeh that condemned the colony to another fifteen years of war. The debate was conducted, on the metropolitan side, without consultation of the colonial Atjeh authorities — “zonder dat aan de autoriteiten te Atjeh om eenig nader advies was gevraagd” — and was executed, on the colonial side, by Generaal Demmeni in the hybrid half sluiting / half scheepvaartregeling (half closure, half shipping regulation) of his besluit (decree) of 13 October 1884 that Van Heutsz would denounce as the worst of both worlds.

The 16–17 June 1884 secret Staten-Generaal sessions

The Concentratie was authorised, in the first instance, by the secret sessions of the Staten-Generaal of 16 and 17 June 1884 in The Hague. Van Heutsz records the parliamentary origin:

“Dat de hangende plannen de kort daarop ingevoerde Concentratie zouden wezen, waartoe besloten was in de geheime zittingen van de Staten-Generaal van 16 en 17 Juni 1884”.

The decision was taken at the metropolitan level — opperbestuur in Nederland — without consultation of the colonial Atjeh authorities, “zonder dat aan de autoriteiten te Atjeh om eenig nader advies was gevraagd”. The colony’s Governor-General at the moment of the decision, G.-G. ’s Jacob, had himself, in August 1883, “dergelijke inkrimping officieel besprak” but, after hearing the opinions of the Governor and the autoriteiten van land- en zeemacht te Kota Radja (authorities of the land and sea forces at Kota Radja), had “openlijk verklaard, dat noch tot inkrimping van grondgebied, noch tot vermindering van troepenmacht zou overgegaan worden, zoolang in de toenmalige omstandigheden geen verandering kwam”. The June 1884 secret sessions thus overrode both ‘s Jacob’s August 1883 declaration and the colonial authority of the Atjeh government itself. The decision was, in Van Heutsz’s reading, the metropolitan opperbestuur’s imposition on the colony of a policy the colony’s own authorities had rejected.

The June 1884 sessions also coincided with the resignation-offer of Gouverneur Laging Tobias of February 1884 — “toen de Regeering het eenige middel verwierp waarvan hij in de bestaande omstandigheden een goede uitkomst verwachtte” — and with the Nisero-quaestie of 1884–1885, which Van Heutsz treats as part of the policy context of the crisis. The Nisero incident — the British-steamer hostage crisis that exposed Dutch impotence on the coast — was, in Van Heutsz’s reading, the empirical proof the Atjehnese drew on when they concluded that the Dutch would prove “weder spoedig te zwak” — too weak again — to carry the rigoureuse blokkade (rigorous blockade) through.

The 19 August 1884 Concentratiebesluit

The Concentratie was promulgated in the colony by G.-G. van Rees — who had succeeded ‘s Jacob as Governor-General and visited Atjeh in March 1884 — by proclamatie (proclamation) of 19 August 1884. Van Heutsz records the dateline:

“in weerwil van de op 19 Augustus door den Gouverneur-Generaal van Rees uitgevaardigde proclamatie, waarin hij aan de Atjehers deed verkondigen dat zij er nooit in zouden slagen ons een enkelen stap terugtedringen”.

The proclamation — dat zij er nooit in zouden slagen ons een enkelen stap terugtedringen (that they would never succeed in driving us back a single step) — was Van Rees’s public assurance to the Atjehnese that the Dutch would never yield an inch. The Atjehnese, Van Heutsz records, “waren zoo vrij te gelooven, dat ons terugtrekken in de geconcentreerde stelling niet vrijwillig, maar gedwongen was en voortsproot uit zwakte, uit onmacht om den strijd langer vol te houden” — read the proclamation in precisely the opposite sense, as proof that the Dutch withdrawal was involuntary, the product of weakness, of inability to sustain the struggle. The formal besluit (decree) — de concentratie, die bij besluit van 19 Augustus 1884 bevolen werd (the concentration that was ordered by decree of 19 August 1884) — was the legal instrument by which the Concentratie was executed. (See Concentratiebesluit (19 Augustus 1884) for the operational detail of the withdrawal.)

Staatsblad No. 105 van 1884

The legal instrument of the rigorous-blockade component of the Concentratie was the Staatsblad No. 105 of 1884 — the Staatsblad van Nederlandsch-Indië No. 105 of 1884 (Netherlands-Indies Statute Book No. 105 of 1884), which prescribed the rigoureuse sluiting van het geheele kustgebied (rigorous closure of the entire coastal region), “d. w. z. van Tamiang op de Oostkust tot Troemon op de Westkust”. Van Heutsz’s retrospective on the choice of blokkade over scheepvaartregeling (shipping regulation) is severe:

“Dit alles pleitte dus in 1884 tegen de blokkade en voor de scheepvaartregeling, maar toch koos de Regeering blokkade. Dit was dus eene fout, maar een ramp werd het, toen dezelfde Regeering, die de rigoureuse blokkade decreteerde, geen consequente doorvoering van dit in ieder geval van kracht getuigende beginsel eischte”.

The Regeering’s (Government’s) fout (error) — the choice of blokkade over scheepvaartregeling — became a ramp (disaster) when the same Regeering failed to enforce the rigorous application of the prescribed blokkade. Van Heutsz’s additional argument was that “in 1884 was de toestand geheel anders dan in 1873 of 1877” — the situation in 1884 was wholly different from that of 1873 or 1877 — and the blokkade that would have been appropriate in 1873 or 1877 was, by 1884, no longer so. The scheepvaartregeling that Scherer had proposed and that Laging Tobias had introduced in May 1883 was, by 1884, the only krachtig (forceful) alternative left to the colony.

The objections of Laging Tobias, Scherer, and Van Langen

The principal colonial objections to the Concentratie and the rigorous blokkade were those of Gouverneur Laging Tobias, resident Scherer, and assistent-resident van Groot-Atjeh van Langen (assistent-resident, assistant resident). Laging Tobias had resigned in February 1884 when the Regeering rejected the herstel van het sultanaat (restoration of the sultanate) — the only remedy from which he had expected a good outcome — and had, on perceiving in June 1884 that the Concentratie had been decided “zonder dat aan de autoriteiten te Atjeh om eenig nader advies was gevraagd”, “rekende het zich tot plicht nogmaals ongevraagd tegen de uitvoering er van ernstig te moeten waarschuwen, omdat hij overtuigd was, dat een dergelijk vertoon van zwakheid, ten zeerste zou schaden aan het Nederlandsch gezag en dit niet alleen te Atjeh, maar in geheel Nederlandsch-Indië”. The warning made Laging Tobias’s position untenable: “Met dit advies was het natuurlijk onmogelijk den Heer Laging Tobias met de uitvoering te belasten van de concentratie, die bij besluit van 19 Augustus 1884 bevolen werd”. Laging Tobias’s February 1884 resignation was now “ingewilligd” — accepted — and the bestuur (government) “weder in handen gegeven aan een militair, den kolonel Demmeni”.

Scherer’s objection was to the opheffen der scheepvaartregeling en van de posten op de kust (abolition of the scheepvaartregeling and of the posts on the coast) — the abolition of the scheepvaartregeling he had introduced in May 1883 and the withdrawal of the coastal posts through which the scheepvaartregeling was administered. Scherer resigned in early October 1884 — “toen hij bemerkte, dat de Generaal Demmeni, hoe ook diens denkbeelden omtrent de Atjeh-zaak waren, eenvoudig het hem voorgeschreven stelsel in practijk zou brengen, besloot om heen te gaan; hij vroeg toen intrekking zijner plaatsing te Atjeh en vertrok in het begin van October, na eerst nog in een paar met redenen omkleede nota’s, den kolonel Demmeni ernstig tegen het opheffen der scheepvaartregeling en van de posten op de kust gewaarschuwd te hebben”. The resignation took with it, in Van Heutsz’s reading, the only man who could have advised Demmeni how to construct the scheepvaartregeling he had begun to introduce.

Van Langen’s objection was the instemming (concurrence) — the concurrence — he gave to Scherer’s nota’s (memoranda) against the rigorous blokkade. Van Heutsz records the wankelen (wavering) — the wavering — that the nota’s produced in Demmeni:

“De Generaal Demmeni werd door Scherer’s betoogingen en zijne nota’s, waarmede de assistent-resident van Groot-Atjeh van Langen instemde, aan het wankelen gebracht in zijn plan om eenvoudig uit te voeren, wat hem door de Regeering opgedragen was en voerde niet de algemeene rigoureuse blokkade in, maar liet slechts sommige gedeelten van de kust sluiten en blokkeeren en dit niet eens consequent, terwijl hij voor andere gedeelten, reeds bij besluit van 13 October 1884 eene soort scheepvaartregeling invoerde”.

The instemming of Van Langen was the operational fact that distinguished the protest from a single assistent-resident’s objection: without it, Scherer’s betoogingen (arguments) would have been the protests of a single official on the coast; with it, they were the joint advice of the colony’s two principal civil-administrative officials, and the General wankelde (wavered).

The 13 October 1884 hybrid besluit

The operational instrument of the partieele blokkade (partial blockade) was Demmeni’s besluit of 13 October 1884 — the hybrid besluit by which he invoerde (introduced) a soort scheepvaartregeling (a kind of shipping regulation) alongside the partieele blokkade. Van Heutsz records the besluit:

“reeds bij besluit van 13 October 1884 eene soort scheepvaartregeling invoerde, waarbij bepaald werd, dat alle van buiten Atjeh komende schepen, alvorens zich naar een der niet gesloten punten van de kust te mogen begeven, eerst een der plaatsen moesten aandoen, waar ons bestuur gevestigd was en deze waren, toen de posten Telok Semawé en Samalanga waren ingetrokken, alleen Edi, Segli en Oleh-leh voor de geheele Noord- en Oostkust”.

The besluit of 13 October 1884 established Edi, Segli and Oleh-leh as the only call-ports for the entire Noord- en Oostkust — a soort scheepvaartregeling in form, but, Van Heutsz argues, “deze had in mindere mate dezelfde gebreken had van de alleréerste onder Generaal van der Heijden” — it had the same defects, to a lesser degree, as the very first closure under Van der Heijden — “belemmeringen van verschillenden aard aan den handel in den weg legde en bovendien geen doel trof”. The hybrid was thus, in Van Heutsz’s reading, “een tweeslachtig ding” — a two-headed thing — comprising “1e. eene soort van scheepvaartregeling, die niet deugde” and “2e. naast die verkeerde scheepvaartregeling eene partieele blokkade, die natuurlijk, in verband met de eerste, evenmin nut kon stichten”.

The repeal by Staatsblad No. 85 van 1885

The Staatsblad No. 105 of 1884 rigoureuse blokkade was formally abolished within a year of its promulgation by Staatsblad No. 85 of 1885. Van Heutsz records the repeal and the Regeering’s own post-mortem:

“werd bij Staatsblad No 85 van 1885 het Staatsblad No 105 van 1884 ingetrokken, bij welke intrekking de Regeering de zeer juiste opmerking voegde, dat de blokkade algemeen had moeten zijn om het beoogde doel te bereiken, maar slechts teleurstellingen kon baren toen zij slechts partieel werd toegepast en een groot gedeelte van het kustgebied voor den handel openbleef”.

The Regeering’s own zeer juiste opmerking (very correct observation) — its own very correct observation — in the repeal statute was, in Van Heutsz’s reading, the formal admission that the partieele blokkade of 13 October 1884 had been an operational failure: “de blokkade algemeen had moeten zijn om het beoogde doel te bereiken, maar slechts teleurstellingen kon baren toen zij slechts partieel werd toegepast”. The repeal was accompanied by the reduction of the marine force — “De voor de sluiting naar Atjeh gezonden groote marinemacht werd tegelijkertijd teruggebracht tot enkele schepen” — and by the survival of Demmeni’s scheepvaartregeling “voor sommige kuststaten” until the end of 1885, when it too was abolished by the Regeering “in December 1885”.

Significance

The 1884 Concentratie and blokkade debate is, in Van Heutsz’s narrative, the principal bête noire of the entire Atjeh record: the groote politieke fout (great political mistake) that reversed the Van der Heijden conquest of Groot-Atjeh and condemned the colony to another fifteen years of war. Its significance in the Aceh Wiki History record lies in five things. First, it was authorised by the secret sessions of the Staten-Generaal of 16–17 June 1884 — “zonder dat aan de autoriteiten te Atjeh om eenig nader advies was gevraagd” — and thus represents the metropolitan opperbestuur’s imposition on the colony of a policy the colony’s own authorities had rejected. Second, it was promulgated by G.-G. van Rees’s proclamatie of 19 August 1884 — the Concentratiebesluit — which the Atjehnese read in precisely the opposite sense from its intended one, as proof that the Dutch withdrawal was involuntary, the product of weakness. Third, it produced the Staatsblad No. 105 of 1884 rigoureuse blokkade that Van Heutsz identified as the wrong instrument from the start — “in 1884 was de toestand geheel anders dan in 1873 of 1877” — and the scheepvaartregeling that Scherer had introduced in May 1883 was, by 1884, the only krachtig (forceful) alternative left to the colony. Fourth, it was imposed over the objections of Laging Tobias, Scherer and Van Langen — the colony’s principal civil-administrative authorities — and was executed, despite their objections, by Generaal Demmeni in the hybrid half sluiting / half scheepvaartregeling of his besluit of 13 October 1884 that Van Heutsz denounces as the worst of both worlds. Fifth, it was, within a year, repealed by Staatsblad No. 85 of 1885, in which the Regeering itself conceded that “de blokkade algemeen had moeten zijn om het beoogde doel te bereiken, maar slechts teleurstellingen kon baren toen zij slechts partieel werd toegepast” — the formal admission that the partieele blokkade had been an operational failure. The debate is the immediate occasion of the resignations of Laging Tobias and Scherer, the verwijdering (removal) of the colonial civil administration’s most experienced voices, and the fout (error) and ramp (disaster) of the 1893 diagnosis.

Account from Verstege’s Een beroep op het Nederlandsche volk (1886)

Verstege, himself an actor of the same controversy, gives the floor to the two parties: the arguer of a proportion of the Regeering (Sprenger van Eijk on 19 December 1884, with the “bad points” theories and the improved condition of the Atjehers as proofs of success,) and the opposition’s request for the names of “the military specialists, the Dutch Moltkes, that the Minister here in the country had consulted about the concentration plan” (Rutgers van Rozenburg, same sitting, answered only evasively) — with afterthought: “slechts het Nederlandsche volk [is] weder dupe geworden van die nieuwe sophismen, de Atjehers echter niet” (“only the Dutch people have again become the dupes of those new sophisms, the Atjehers however not”), for their leader Toekoe di Tiroe proclaimed the retreat the revealed sign of victory. The same pamphlet adds to the debate its suspicion, based on public materials, that the English pressure formed at the Tenom negotiations in London — mediator Maxwell’s “veroveren of terugtrekken” (“conquer or withdraw”) — lay behind the secret decision of 16-17 June 1884 (see Concentration decision (16-17 June 1884) and Sir Frederick Weld).

Source

De onderwerping van Atjeh, door J. B. van Heutsz, Majoor der Infanterie, gewezen Chef van den Staf in Atjeh en Onderhoorigheden. ‘s-Gravenhage: De Gebroeders Van Cleef; Batavia: G. Kolff en Co., 1893, esp. pp. 24, 28–35. OCR-filename: 20260718_105749_DLP-107-De_onderwerping_van_Atjeh_Nemotron-OCR-v2_OCR.txt.

Een beroep op het Nederlandsche volk in zake het Atjeh-vraagstuk, door J. J. W. E. Verstege (Amsterdam: J. H. de Bussy, 1886), pp. 66-67, 79-80. OCR: DLP-158.

description	The policy crisis of mid-1884 in which the Dutch government, having secretly debated the Atjeh question in the Staten-Generaal on 16-17 June 1884, imposed the Concentratie and the rigorous blokkade over the objections of Laging Tobias, Scherer, and Van Langen.
tags	event, political, colonial, dutch, atjeh, aceh-war, 19th-century, 1884, policy-debate
aliases	the 1884 policy debate, Concentratie vs. blokkade controversy, the 1884 Atjeh policy crisis, the 1884 Atjeh debate

Explorer