Pel’s letter of 30 April 1875 — the brief van Generaal Pel aan Z. E. den Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indië, gedagteekend Atjeh, 30 April 1875 (letter from General Pel to His Excellency the Governor-General of the Netherlands-Indies, dated Atjeh, 30 April 1875) by which Generaal Pel, the second Governor of Atjeh and Onderhoorigheden, submitted to G.-G. van Lansberge the Pel Plan for the occupation of the entire coastal strip of the valley of Groot-Atjeh from Kroeng Raja in the north to Kroeng Raba in the south, plus the VI Moekims — is, in Van Heutsz’s 1893 tract De onderwerping van Atjeh, the document that marks the formal abandonment of Van Swieten’s Instructie and the opening of the colony’s second strategic programme. Van Heutsz praises the letter as “een uitmuntend gesteld stuk” — an excellently composed piece — and recommends its reading to his own readers: “Wij kunnen de lezing van dien brief aanbevelen” (We can recommend the reading of that letter). The letter was reproduced as Bijlage IV (Appendix IV) in the second volume of Kielstra’s Beschrijving van den Atjeh-oorlog and is the only document in the 1893 tract to which Van Heutsz extends a direct reader-direction. The letter’s central question — what was to be done after the plan was completed — went unanswered, and Pel’s early death “in ‘t begin van 1876” (in the beginning of 1876) deprived the colony of the one man who might have answered it.
The dateline: Atjeh, 30 April 1875
The letter’s dateline — preserved in Van Heutsz’s OCR-damaged reading as “AAtjeh, 30 April 1875” (the doubled A an artefact of the OCR engine) — fixes the document’s provenance in the seat of the Atjeh government at the moment of Pel’s succession to Van Swieten and of Van Lansberge’s succession to Loudon as Governor-General. The letter was sent from Atjeh — the seat of the colonial government — to Batavia, addressed to the Governor-General of the Dutch East Indies, within a year of the 1874 death of Sultan Machmoed Sjah that had opened the Atjeh succession and within months of the formal abandonment of the Van Swieten concentrated stelling (defensive line) at Kotja-Radja. Van Heutsz introduces the letter with the framing clause:
“Erkend moet worden, dat de brief van Generaal Pel aan Z. E. den GovverneurGGeeeraal van Nederlandsch-Indie en gedagteekend AAtjeh, 30 April 1875 (opgenomen als bijlage IV in het 2e deel van Kielstra’s «Beschrijving van den Atjeh-oorlog») een uitmuntend gesteld stuk is, en onze toenmalige kennis van Atjeh en Onderhoorigheden in aanmerking genomen, aan de Regeering werkelijk moest toeschijnen den weg aan te geven, die ons het snelst het einddoel van ons streven, de onderwerping van Atjeh, zou doen bereiken. Wij kunnen de lezing van dien brief aanbevelen”.
The recommendation — “Wij kunnen de lezing van dien brief aanbevelen” — is Van Heutsz’s only such reader-direction in the entire 1893 tract. The letter’s reproduction as Bijlage IV in Kielstra’s Beschrijving van den Atjeh-oorlog (deel 2) gave the tract’s readers direct access to the document the tract’s author had himself consulted, and Van Heutsz’s recommendation is the warrant by which the reader is sent to the Bijlage.
Van Heutsz’s praise: “een uitmuntend gesteld stuk”
Van Heutsz’s praise of Pel’s letter is the highest he accords any of the eleven Governors’ programmes in his catalogue except Van der Heijden’s. The brief (letter) is “een uitmuntend gesteld stuk” — an excellently composed piece — that, given the colony’s then-current knowledge of Atjeh and the Onderhoorigheden (Dependencies), “aan de Regeering werkelijk moest toeschijnen den weg aan te geven” (had really to appear to the Government to indicate the way). The plan’s attraction lay not in its novelty — it was, in essence, a more aggressive variant of the stelling Van Swieten had prescribed — but in its stelsel (system): “Het hield niet alleen een stelsel in, maar het scheen ook een goed doordacht stelsel” (It embodied not only a system, but it appeared also a well-thought-out system). The stelsel was, in Van Heutsz’s summary: “Groot-Atjeh zou afgesloten zijn van de zee, het moest daardoor zijne beteekenis naar buiten verliezen en zou zich, na wellicht enkele vergeefsche pogingen om ons te verdrijven, van lieverlede in het onvermijdelijke moeten schikken” — Groot-Atjeh would be cut off from the sea, would thereby lose its outward significance, and would, after some futile attempts to dislodge the Dutch, gradually resign itself to the inevitable.
The recommendation to read the letter in full is grounded in Van Heutsz’s recognition that the brief was, given what the colony knew in 1875, the snelst (fastest) path to the einddoel (end-goal): the fastest road to the end-goal of de onderwerping van Atjeh (the subjugation of Atjeh). The Regeering’s acceptance of the plan — “Te meer is ‘s Regeerings toetreden tot ‘s Generaals voorstellen begrijpelijk, omdat op dat tijdstip Mei 1875 feitelijk reeds geheel was afgeweken van het programma van Swieten” (All the more is the Government’s accession to the General’s proposals comprehensible, because at that date May 1875 [it] had in fact already entirely departed from the programme of Swieten) — was, in Van Heutsz’s reading, made plausible by the colony’s own prior drift: by May 1875 the colonial government had in any case already departed from Van Swieten’s programma, with thirty-eight posts already erected and a garrison of “2750 man, alleen aan infanterie” (2750 men, infantry alone), the troepenmacht (troop-strength) of all Atjeh already at 4000.
The plan’s content: the coastal strip from Kroeng Raja to Kroeng Raba
The plan’s substantive content was the occupation of the coastal strip of the valley of Groot-Atjeh between Kroeng Raja and Kroeng Raba, together with the VI Moekims. Van Heutsz’s summary:
“Het plan toch dat ook, wat Groot-Atjeh betreft, uitgevoerd is, kwam neer op het bezetten van de kuststrook van de vallei van Groot-Atjeh begrepen tusschen Kroeng Raja en Kroeng Raba en van de VI Moekims”.
Pel’s own description — preserved in Van Heutsz’s blockquote — names the five kwala’s (river-mouths) that were to be occupied and thereby to close the interior off from the sea:
“Door het bezetten van die kuststreek zeide de Generaal o. a. «inzonderheid van de vijf toegangen naar zee de kwala’s Loé, Gighen, Atjeh, Tjangkoel en Pantjoer wordt Atjeh proper geheel van zee afgescheiden en dus uit een handelsoogpunt handellijk van ons. Ook met die wijze van handelen verliest het Atjehsche volk buiten af zijne beteekenis, het wordt gereduceerd tot eene verzameling van binnenlandsche negorijen, die, wanneer zij door ons verder niet worden bedreigd, na misschien eenige vergeefsche pogingen om ons te verdrijven, zich wel zullen moeten schikken in het onvermijdelijke, en afgaande op hetgeen wij van het volkskarakter weten, hoogstwaarschijnlijk na een meer of minder tijdsverloop, weder gewapend tegen ons zullen overstaan»”.
The five kwala’s — Loé, Gighen, Atjeh, Tjangkoel and Pantjoer — would, if occupied, separate Atjeh proper from the sea and reduce the interior, in Pel’s phrase, to “eene verzameling van binnenlandsche negorijen” — a collection of inland villages — that would, after some futile attempts to dislodge the Dutch, “zich wel zullen moeten schikken in het onvermijdelijke” (will have to resign themselves to the inevitable). The plan thus completed — through occupation rather than blockade — the work Van Swieten’s Instructie had contemplated for the Onderhoorigheden: the closure of Atjeh proper from the sea.
The plan’s continuation: the Onderhoorigheden
The letter’s prescription did not end with the coastal strip of Groot-Atjeh. Pel’s continuation, as quoted by Van Heutsz, extends the plan to the Onderhoorigheden:
“Wordt dit programma volledig uitgevoerd, dan is, in verband met onze vestiging op enkele goed gelegen punten in de Onderhoorigheden, naar mijne meening het doel van onzen oorlog met Atjeh bereikt en dan blijft alleen de vraag nog over, hoedanig wij het best gebruik zullen kunnen maken van onze nieuw veroverde stelling, zoowel in ons politiek, als in ons handelsbelang”.
The vestiging op enkele goed gelegen punten in de Onderhoorigheden — the establishment on a few well-chosen points in the Dependencies — is, in Van Heutsz’s reading, “alvast een schrede in de goede richting” — at any rate a step in the right direction. The plan thus had two limbs: the afsluiting (closure) of Groot-Atjeh from the sea through the occupation of its five kwala’s, and the parallel occupation of a few well-chosen points in the Onderhoorigheden — on the Noordkust and Westkust, with Edi on the Oostkust already existing — to extend the closure across the entire coast.
Pel’s death (early 1876) and the unanswered question
The letter’s final sentence — “dan blijft alleen de vraag nog over, hoedanig wij het best gebruik zullen kunnen maken van onze nieuw veroverde stelling, zoowel in ons politiek, als in ons handelsbelang” (then only the question remains, how we shall best be able to make use of our newly conquered position, both in our political and in our commercial interest) — poses the question that became, in Van Heutsz’s narrative, the central riddle of the next decade. Pel’s own death “in ‘t begin van 1876” — during his roemrijke veldtocht (glorious campaign) — interrupted the programme before its political conclusion could be drawn:
“Ware de Generaal Pel niet gedurende zijn roemrijken veldtocht in ‘t begin van 1876 gestorven, maar had hij zijn plan met de hem eigen energie en voortvarendheid kunnen voltooien, dan zouden hij en de hem toegevoegde kundige assistent-resident daarna ongetwijfeld spoedig ingezien hebben, wat zonder verder wapengeweld gedaan moest worden om het einddoel van ons streven de onderwerping te bereiken”.
Pel’s death “kwam er groote vertraging in de uitvoering van zijn plan” — brought a great delay in the execution of his plan. The programma Pel was not completed until February 1877 under Diemont — the excursie naar Koeala Loé en Kroeng Raja (excursion to Koeala Loé and Kroeng Raja) laying the laatste hand (final hand) on the plan — and even then, the question Pel had himself posed in the 30 April 1875 letter went unanswered: “Hoe moet men nu verder tot de volkomen onderwerping geraken?” (How is one now further to reach complete subjugation?). Van Heutsz returns to the question twice in the tract, framing it as the question that the scheepvaartregeling (shipping regulation) of Scherer — first conceived in 1880 — would finally answer: “Dit was het gewichtige antwoord op de vraag van Pel in zijn brief van 30 April 1875 wat, na voltooiing van zijn plan, moest gedaan worden in ons politiek en handelsbelang” (This was the weighty answer to the question of Pel in his letter of 30 April 1875, what, after the completion of his plan, had to be done in our political and commercial interest).
Significance
Pel’s letter of 30 April 1875 is, in Van Heutsz’s narrative, the document that marks the formal abandonment of Van Swieten’s Instructie and the opening of the colony’s second strategic programme — the occupation of the entire coastal strip of Groot-Atjeh from Kroeng Raja to Kroeng Raba plus the VI Moekims. Its significance in the Aceh Wiki History record lies in four things. First, it is the document Van Heutsz singles out for the highest praise of any Governor’s programme except Van der Heijden’s — “een uitmuntend gesteld stuk” — and the only document in the 1893 tract for which he extends a direct reader-direction: “Wij kunnen de lezing van dien brief aanbevelen”. Second, it is the document that names the five kwala’s — Loé, Gighen, Atjeh, Tjangkoel and Pantjoer — that became the standard catalogue of the seaward gates of the Atjeh valley and the operational frame for every subsequent Atjeh governor until the 1884 Concentratie. Third, it is the document that poses, in its own concluding paragraph, the question that became the central riddle of the next decade — “hoe moet men nu verder tot de volkomen onderwerping geraken?” — the question Scherer’s scheepvaartregeling of 1880 would, in Van Heutsz’s reading, finally answer. Fourth, it is the document whose author was removed — Pel’s death “in ‘t begin van 1876” during his roemrijke veldtocht — before its political conclusion could be drawn: the second great what if of Van Heutsz’s narrative, the stelsel whose author was interrupted before he could carry it through to its politiek (political) conclusion.
Sources
De onderwerping van Atjeh, door J. B. van Heutsz, Majoor der Infanterie, gewezen Chef van den Staf in Atjeh en Onderhoorigheden. ‘s-Gravenhage: De Gebroeders van Cleef; Batavia: G. Kolff en Co., 1893, esp. pp. 8–15, 17–19. OCR-filename: 20260718_105749_DLP-107-De_onderwerping_van_Atjeh_Nemotron-OCR-v2_OCR.txt.
See Also
- Generaal Pel
- Van Lansberge
- Pel’s Plan (30 April 1875)
- Van Swieten’s Instructie (22 April 1874)
- Groot-Atjeh
- Kroeng Raja
- Kroeng Raba
- VI Moekims
- Koeala Loé
- Gighen
- Tjangkoel
- Pantjoer
- Diemont
- Wiggers van Kerchem
- Scheepvaartregeling
- Scherer
- De onderwerping van Atjeh (Van Heutsz, 1893)
- 1875
- 1876
- Pel (governor)
- Van Swieten
- Koeala Loé
- Kwala Tjangkoel
- Diemont
Source
De onderwerping van Atjeh, door J. B. van Heutsz, Majoor der Infanterie, gewezen Chef van den Staf in Atjeh en Onderhoorigheden. ‘s-Gravenhage: De Gebroeders van Cleef; Batavia: G. Kolff en Co., 1893, esp. pp. 8, 13, 17, 22, 26. OCR-filename: 20260718_105749_DLP-107-De_onderwerping_van_Atjeh_Nemotron-OCR-v2_OCR.txt.