Laging Tobias’s sultanate restoration policy of 1883 — the policy pursued by Governor Laging Tobias from his accession to the Atjeh governorship in March 1883 through October 1883 to restore the Atjeh sultanate under Toeankoe Mohamad Daoed in cooperation with the war party at Kemala — is, in Van Heutsz’s 1893 tract De onderwerping van Atjeh, the third of the strategic programmes the colony attempted in the 1873–1892 period, and the one Van Heutsz treats as the groote politieke fout (great political mistake) against which the entire second half of his tract is directed. The policy was opened by Tobias’s June 1883 letter of aanmaning (admonition) to Toeankoe Mohamad Daoed, advanced through the August 1883 ministerial letter of Minister van Bloemen Waanders that brought the same denkbeeld (idea) to the Indische Regeering (Netherlands-Indies Government), formalised by the first-half-of-October 1883 letter to Tekoe Nanta of the VI Moekims in which the Governor first doorschemerde (hinted) the restoration to an Atjehnese chief, and abandoned in December 1883 when the Indische Regeering — after the aftreding (resignation) of Minister van Bloemen Waanders — gave the Governor to know “dat zij van een herstel van het sultanaat niets weten wilde”. Tobias’s resignation, offered in February 1884 and granted after the Concentratiebesluit of 19 August 1884, closed the episode; the war party’s counter-move — the merderjaaigheidsverklaring en huldiging (declaration of majority and acclamation) of Toeankoe Mohamad Daoed as sultan in the emesdjid Indrapoeri (great mosque of Indrapoeri) in 1884 — turned the restoration policy inside out: where Tobias had sought to install Mohamad Daoed as sultan under Dutch soevereiniteit (sovereignty), the war party installed him as sultan against the Dutch.
The June 1883 letter to Toeankoe Mohamad Daoed
The policy’s opening act was the June 1883 letter of aanmaning (admonition) by which Laging Tobias addressed Toeankoe Mohamad Daoed directly. The letter — sent “reeds in ‘t begin van Juni door den Gouverneur, op een tijdstip, dat daartoe bijzonder geschikt scheen” — admonished the pretender-sultan to “van verdere strijd aftezien en zich te onderwerpen” (to refrain from further struggle and to submit). Van Heutsz’s account is precise:
“Hem bleef dus niets anders over dan den derden weg in te slaan en hoewel aan Toeankoe Mohamad Daoed, tot wien reeds in ‘t begin van Juni door den Gouverneur, op een tijdstip, dat daartoe bijzonder geschikt scheen, per brief de aanmaning gericht werd om van verdere strijd aftezien en zich te onderwerpen, sprak ZEdG. daarin met geen enkel woord over mogelijk herstel van sultanaat hoewel dit zijne bedoeling was en in dezen geest ook aan de Regeering geschreven werd”.
The June 1883 letter is, in Van Heutsz’s reading, the openende (opening) act of the restoration policy: the Governor’s first direct communication with the pretender-sultan, in which the aanmaning to submit was accompanied — by deliberate omission — by no mention of the herstel van sultanaat (restoration of the sultanate) that was the Governor’s werkelijke bedoeling (real intention). The omission was tactical: Tobias had been elected to the derden weg (third road) only after rejecting the eersten weg (first road, concentration in a fortified position) and being unable to recommend the tweeden weg (second road, renewed aggression to return to the Van der Heijden-era state, then steady pacification and contact with the sultan) for lack of reinforcements. The derden weg — “Terstond te beproeven den sultan met of zonder zijn voogd tot onze zijde over te halen en daardoor aan de onverzoenlijke hoofden hun vereenigingspunt te ontnemen” — was the only road the Regeering’s restrictions left open, and the June 1883 letter was its first operational act.
The three roads: concentration, renewed aggression, restoration
Laging Tobias’s three-road analysis — preserved by Van Heutsz in his survey of the 1883 governor’s options — is the structural frame of the entire restoration policy. The three roads were:
“Drie wegen stonden ons, naar zijne meening, open: I. Eene concentratie in eene zeer versterkte stelling en het aannemen eener afwachtende houding daarin. II. Vernieuwde agressie om daardoor weder te geraken tot den toestand, waarin wij in 1880 verkeerd hadden om daarna op nieuw verstandig pacificeerend op te treden en aanraking te zoeken met den sultan. III. Terstond te beproeven den sultan met of zonder zijn voogd tot onze zijde over te halen en daardoor aan de onverzoenlijke hoofden hun vereenigingspunt te ontnemen en tevens het middel, waarmede zij nu den kleinen man tegen ons in het veld brengen”.
The eersten weg (first road) — concentration in a fortified position — was rejected “terstond”: “dien te volgen zou z. i. de grootste fout zijn die wij begaan konden, nog veel grooter dan de ontijdige invoering van het bestuur onder een Civiel gouverneur”. The tweeden weg (second road) — renewed aggression to return to the 1880 state — was “den besten” (the best) but could not be recommended, because the Regeering — having granted only a betrekkelijk geringe versterking (relatively small reinforcement) — had informed the Governor that “de toestand van het leger zoowel als onze financiën, geen verdere uitbreiding van onze strijdmacht te Atjeh gedoogden”. The derden weg — the restoration policy — was thus the only road the Governor’s instructions left open.
The August 1883 ministerial letter
The policy was advanced in August 1883 by the arrival of a letter from Minister van Koloniën van Bloemen Waanders (Minister of Colonies) that brought the same denkbeeld — the restoration of the sultanate — to the Indische Regeering. The ministerial letter arrived “juist toen de Gouv. Gen. ’s Jacob zich te Atjeh bevond” — at the very moment the Governor-General was visiting Atjeh — and was, in Van Heutsz’s reading, the warrant by which the restoration policy moved from the Governor’s private bedoeling (intention) to the Regeering’s open consideration:
“In Augustus van datzelfde jaar, juist toen de Gouv. Gen. ’s Jacob zich te Atjeh bevond, ontving deze daar een schrijven van den Minister van Koloniën van Bloemen Waanders, waarin Z. E. hetzelfde denkbeeld ter sprake bracht, n. I. herstel van het sultanaat”.
The August 1883 ministerial letter was, in Van Heutsz’s reading, the coincidence that confirmed the Governor in his derden weg: the same denkbeeld (idea) the Governor had been pursuing privately in June 1883 was now being raised, independently, by the Minister of Koloniën himself. The convergence — the Governor’s bedoeling and the Minister’s denkbeeld arriving on the same desk — was the warrant by which the Governor felt authorised to take the next step.
The October 1883 letter to Tekoe Nanta of the VI Moekims
The policy’s first overt act was the first-half-of-October 1883 letter by which the Governor, for the first time, doorschemerde — hinted at — the restoration to an Atjehnese chief. The addressee was Tekoe Nanta of the VI Moekims — also known as Tekoe Lampadang — and the doorschemeren (hinting) was, in Van Heutsz’s reading, the eerste blijk (first indication) the Atjehnese had received from the Dutch side of the possibility of restoration of their old form of government:
“Als gevolg hiervan en van de houding der Indische regeering te dezen opzichte liet de Gouverneur van Atjeh daarop in een in de eerste helft van October 1883 aan den ouden Tekoe Nanta der VI Moekims (ook Tekoe Lampadang genoemd) geschreven brief doorschemeren, dat, ingeval van onderwerping van de hoofden der oorlogspartij, een herstel van het sultanaat met Toeankoe Mohamad Daoed als sultan wel mogelijk was, en dit was het eerste blijk, dat de Atjehers van onze zijde kregen omtrent de mogelijkheid van herstel van hun ouden regeeringsvorm, zij het dan ook onder Ned. souvereiniteit”.
The October 1883 letter is, in Van Heutsz’s narrative, the formal opening of the restoration policy to the Atjehnese side: the first Dutch communication — to a named Atjehnese chief — that the restoration of the sultanate under Toeankoe Mohamad Daoed was wel mogelijk (indeed possible), conditional on the submission of the chiefs of the war party. The choice of Tekoe Nanta — the old chief of the VI Moekims, the keizerlijke (imperial) family district of Groot-Atjeh — was the operational decision to communicate the policy through the most senior of the Atjehnese hoofden (chiefs), and the choice of the onder voorbehoud (subject to reservation) formula — ingeval van onderwerping (in case of submission) — was the political decision to make the restoration contingent on the war party’s submission.
The December 1883 reversal and the February 1884 resignation
The policy was reversed in December 1883 by the Indische Regeering, after the aftreding (resignation) of Minister van Bloemen Waanders — the minister whose August 1883 letter had been the warrant for the policy’s advancement. The reversal was unambiguous:
“Voorloopig bleef het echter hierbij, want de Indische Regeering gaf, na aftreding van den Minister van Bloemen Waanders, in December 1883 aan den Gouverneur van Atjeh te kennen, dat zij van een herstel van het sultanaat niets weten wilde”.
The December 1883 reversal was, in Van Heutsz’s reading, the moment at which the restoration policy was killed at the Regeering level — the moment at which the denkbeeld the Minister had raised and the Governor had pursued was, with the Minister’s departure, withdrawn. Tobias’s reaction — recorded by Van Heutsz in the next paragraph — was to offer his resignation:
“Dit was in Februari 1884. Toen echter de Gouv. Gen. ’s Jacob met het oog op zijn a. s. aftreden, op dit verzoek niet wilde beschikken en de nieuw optredende Gouv. Generaal van Rees, die in Maart daarop Atjeh bezocht, betuigde, dat hij de inzichten van den Gouverneur Laging Tobias omtrent den met Atjeh te volgen weg vrij juist vond … besloot hij niet verder op zijn ontslag aan te dringen, niettegenstaande, in verband met hangende plannen bij het opperbestuur, tevens te kennen werd gegeven, dat van een zoo mogelijk dadelijk herstel van het sultanaat geen sprake meer kon zijn”.
The resignation was, however, only deferred: the hangende plannen (impending plans) — the impending plans for the Concentratie — were already in preparation, and Tobias’s advies (advice) against the Concentratie, offered in June 1884 “ongevraagd tegen de uitvoering er van ernstig te moeten waarschuwen”, made his continued governorship impossible. The resignation was granted after the Concentratiebesluit of 19 August 1884 was issued, and the governorship was returned to a military — kolonel Demmeni.
The war party’s counter-move: the Indrapoeri installation
The restoration policy was, in Van Heutsz’s narrative, turned inside out by the war party’s counter-move of 1884: the merderjaaigheidsverklaring en huldiging (declaration of majority and acclamation) — the majority-declaration and acclamation — of Toeankoe Mohamad Daoed as sultan in the emesdjid Indrapoeri (the great mosque of Indrapoeri), in counter-point to the Dutch Concentratie of 19 August 1884. Van Heutsz’s account of the counter-move:
“in weerwil, dat het voornaamste hoofd van de tegenpartij Toeankoe Haschim door de meerderjarigheidverklaring van Toeankoe Mohamad Daoed en diens uitroeping en huldiging in den emesdjid Indrapoeri tot sultan van het rijk, gevolgd door de inrichting van des sultans huis te Kemala … voortdurend meer eenheid en samenhang in het Inlandsche bestuur des lands zocht te brengen”.
The counter-move — engineered by Toeankoe Haschim, the voornaamste hoofd van de tegenpartij (principal chief of the opposing party) — was, in Van Heutsz’s reading, the war party’s inversion of the Dutch restoration policy: where Tobias had sought to install Mohamad Daoed as sultan onder Ned. souvereiniteit (under Netherlands sovereignty), the war party installed him as sultan tegen (against) the Dutch. The choice of the emesdjid Indrapoeri — the great mosque of Indrapoeri that Van Heutsz elsewhere identifies as the Indrapuri mosque where, five years earlier, the Selimoen tocht’s eastern column had been based — was, in Van Heutsz’s narrative, the war party’s political-symbolic occupation of the very site of the Dutch Selimoen conquest, and the operational frame within which the next decade of resistance would unfold.
Significance
Laging Tobias’s sultanate restoration policy of 1883 is, in Van Heutsz’s narrative, the third of the strategic programmes the colony attempted in the 1873–1892 period — the derden weg the Governor was forced to choose after rejecting the eersten weg (concentration) and being unable to recommend the tweeden weg (renewed aggression) — and the policy against which the entire second half of the 1893 tract is directed. Its significance in the Aceh Wiki History record lies in four things. First, it was opened by the June 1883 letter of aanmaning to Toeankoe Mohamad Daoed — the Governor’s first direct communication with the pretender-sultan, in which the aanmaning to submit was accompanied by deliberate omission of the herstel van sultanaat that was the Governor’s werkelijke bedoeling. Second, it was advanced by the August 1883 ministerial letter of Minister van Bloemen Waanders that brought the same denkbeeld to the Indische Regeering — the convergence of the Governor’s bedoeling and the Minister’s denkbeeld on the same desk that was the warrant for the policy’s advancement. Third, it was formalised by the first-half-of-October 1883 letter to Tekoe Nanta of the VI Moekims — the first Dutch communication, to a named Atjehnese chief, that the restoration of the sultanate under Toeankoe Mohamad Daoed was wel mogelijk, conditional on the submission of the chiefs of the war party — and abandoned in December 1883 when the Indische Regeering, after the aftreding of Minister van Bloemen Waanders, gave the Governor to know “dat zij van een herstel van het sultanaat niets weten wilde”. Fourth, it was turned inside out by the war party’s counter-move of 1884 — the merderjaaigheidsverklaring en huldiging of Toeankoe Mohamad Daoed as sultan in the emesdjid Indrapoeri, in counter-point to the Dutch Concentratie of 19 August 1884 — by which the war party installed Mohamad Daoed as sultan tegen the Dutch, where Tobias had sought to install him onder Ned. souvereiniteit.
See Also
- Laging Tobias
- Toeankoe Mohamad Daoed
- Toeankoe Haschim
- Tekoe Nanta
- Tekoe Lampadang
- Indrapoeri
- Kemala
- VI Moekims
- van Bloemen Waanders
- Concentratiebesluit (19 Augustus 1884)
- Demmeni
- Sultan Machmoed Sjah
- Scheepvaartregeling
- Van der Heijden
- De onderwerping van Atjeh (Van Heutsz, 1893)
- 1883
- 1884
Source
De onderwerping van Atjeh, door J. B. van Heutsz, Majoor der Infanterie, gewezen Chef van den Staf in Atjeh en Onderhoorigheden. ‘s-Gravenhage: De Gebroeders van Cleef; Batavia: G. Kolff en Co., 1893, esp. pp. 24, 26, 28–33. OCR-filename: 20260718_105749_DLP-107-De_onderwerping_van_Atjeh_Nemotron-OCR-v2_OCR.txt.